🪷 सप्टेंबरचा संतसंगती विशेषांक: गणेशाचा निरोप आणि शक्तीची आराधना 🪷
नमस्कार,
संत संगती परिवारातर्फे आपणा सर्वांना सस्नेह नमस्कार! ऑगस्ट महिन्यातील श्रावण मास आणि स्वातंत्र्याच्या उत्सवानंतर, आता आपण सप्टेंबर महिन्यात प्रवेश करत आहोत. हा महिना विशेषतः दोन महत्त्वाच्या पर्वांचा साक्षीदार आहे: गणेशोत्सव आणि नवरात्री. गणपती बाप्पाच्या निरोपाचा दिवस, अनंत चतुर्दशी, या महिन्यात साजरा होतो. हा दिवस विघ्नहर्ता गणेशाच्या मूर्तीचे विसर्जन करून, पुढील वर्षी पुन्हा येण्याच्या आशेने त्याला निरोप देण्याचा आहे.
त्यानंतर, लगेचच २२ सप्टेंबरपासून नवरात्रीचा पवित्र उत्सव सुरू होईल. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी, घटस्थापना केली जाते. ही देवी दुर्गेला आपल्या घरात आमंत्रित करण्याची आणि तिचे दैवी अस्तित्व घरात स्थापित करण्याची एक महत्त्वपूर्ण धार्मिक क्रिया आहे.
घटस्थापनेमध्ये मातीच्या भांड्यात पवित्र माती ठेवून त्यात धान्य पेरले जाते. यावर एक पवित्र कलश ठेवला जातो, जो देवीच्या दैवी ऊर्जेचे प्रतीक आहे. नवरात्रीच्या या नऊ दिवसांमध्ये आपण देवीच्या नऊ रूपांची उपासना करतो, ज्यामुळे आपल्या जीवनात सुख, समृद्धी आणि आध्यात्मिक शक्तीचा संचार होतो.
महत्त्वाचे लेख
या महिन्यात आम्ही तुमच्यासाठी काही महत्त्वाचे लेख घेऊन आलो आहोत, जे गणपती आणि देवी सरस्वतीच्या आराधनेवर सखोल माहिती देतात:
- गणेशोत्सव – इतिहास, पूजन, सजावट आणि विसर्जनाची परिपूर्ण माहितीगणेशोत्सव हा महाराष्ट्रातील एक प्रमुख सण असून, तो भगवान गणेशाच्या जन्माचा उत्सव म्हणून साजरा केला जातो. या लेखात गणेशोत्सवाचा इतिहास, मूर्ती स्थापना, पूजा विधी, सजावट आणि विसर्जनाची सविस्तर माहिती दिली आहे. हा उत्सव सामाजिक एकोपा आणि सांस्कृतिक परंपरेचे प्रतीक आहे.
येथे वाचा: गणेशोत्सव – इतिहास, पूजन, सजावट आणि विसर्जनाची परिपूर्ण माहिती - श्री गणेश चालीसा गणेश चालीसा ही भगवान गणेशाला समर्पित ४० श्लोकांची एक प्रार्थना आहे. विघ्नहर्ता आणि बुद्धीची देवता म्हणून गणेशाची स्तुती करणारी ही चालीसा वाचल्याने जीवनातील सर्व अडथळे दूर होतात आणि यश प्राप्त होते अशी श्रद्धा आहे. हे स्तोत्र गणेशाच्या रूपाचे आणि गुणांचे वर्णन करते.
येथे वाचा: श्री गणेश चालीसा
श्री सरस्वती चालीसा सरस्वती चालीसा ही ज्ञान, कला आणि वाणीची देवी माता सरस्वतीच्या स्तुतीसाठी लिहिलेली आहे. या चालीसेचे पठण केल्याने व्यक्तीला ज्ञान, बुद्धी आणि कलात्मकता प्राप्त होते. तसेच, परीक्षेतील यश आणि शैक्षणिक प्रगतीसाठी हे स्तोत्र अत्यंत प्रभावी मानले जाते. देवी सरस्वतीला कमळावर विराजमान, हातात वीणा घेतलेली आणि शुभ्र वस्त्र परिधान केलेली म्हणून चित्रित केले जाते.
येथे वाचा: श्री सरस्वती चालीसा
भजन विशेष
या महिन्यात आपण संत एकनाथ महाराजांच्या एका अत्यंत लोकप्रिय अभंगाचा अनुभव घेऊया. संत एकनाथ हे वारकरी संप्रदायातील एक महत्त्वाचे संत होते, ज्यांनी सामान्य लोकांसाठी सोप्या भाषेत आध्यात्मिक ज्ञान दिले.
अभंग: “हसता खेळता हरी बोला”
हरी बोला देता हरी बोला घेता ।
हसता खेळता हरी बोला ॥ धृ ॥
हरी बोला गाता हरी बोला खाता ।
सर्व काय करिता हरी बोला ॥ १ ॥
हरी बोला एकांती हरी बोला लोकांती ।
देह त्यागिता अंती हरी बोला ॥ २ ॥
हरी बोला भांडता हरी बोला कांडता ।
उठता बैसता हरी बोला ॥ ३ ॥
हरी बोला जनी हरी बोला विजनी ।
एका जनार्दनी हरी बोला ॥ ४ ॥
अर्थ:
या अभंगात संत एकनाथ महाराज आपल्याला जीवनातील प्रत्येक क्षणी हरीचे (देवाचे) नामस्मरण करण्याचा संदेश देतात. ते म्हणतात, “काही देताना किंवा घेताना, हसताना किंवा खेळताना, प्रत्येक वेळी हरी बोला”. भजन गाताना, जेवताना किंवा कोणतेही काम करताना, एकांतात असताना किंवा लोकांमधे असताना, अगदी भांडताना किंवा उठताना-बसतानाही हरीचे नाम घ्या. अभंगाच्या शेवटच्या ओळीत ते म्हणतात, “एका जनार्दनी”, याचा अर्थ जनार्दन स्वामींचे शिष्य एकनाथ म्हणतात की, जनात आणि एकांतात, सर्वत्र हरीचे नामस्मरण करा. हे नामस्मरण आपल्याला जीवनातील नकारात्मकतेपासून दूर ठेवते आणि मन शांत करते.
संत चरित्र (संक्षिप्त)
संत एकनाथ महाराज
संत एकनाथ महाराज (इ.स. १५३३–१५९९) हे महाराष्ट्रातील एक महान संत, तत्त्वज्ञ आणि कवी होते. त्यांचा जन्म पैठण येथील एका प्रतिष्ठित ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्यांचे आजोबा संत भानुदास यांनी विजापूरहून भगवान पांडुरंगाची मूर्ती पंढरपूरला आणली होती.
लहानपणापासूनच त्यांची अध्यात्माकडे ओढ होती आणि वयाच्या अवघ्या १२ व्या वर्षी ते त्यांचे गुरू जनार्दन स्वामी यांना भेटले, ज्यांनी त्यांना आध्यात्मिक मार्गावर मार्गदर्शन केले. एकनाथांनी भगवद्गीतेचे मराठीत भाष्य ‘एकनाथी भागवत’ लिहिले, जे अकरावा स्कंधावर आधारित आहे. त्यांनी ‘भारुड’ नावाचा एक नवीन काव्यप्रकारही तयार केला, ज्यात त्यांनी सामाजिक संदेश दिले.
संत ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांच्या नंतरच्या काळात मराठी साहित्याच्या विकासात एकनाथांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी ‘विवेक, उच्चार आणि आचार’ अर्थात विचार, वाणी आणि कृतीमध्ये शुद्धता राखण्याचा संदेश दिला.
सुभाषित
“अलसस्य कुतो विद्या, अविद्यस्य कुतो धनम् ।
अधनस्य कुतो मित्रम्, अमित्रस्य कुतः सुखम् ॥”
अर्थ:
आळशी माणसाला विद्या कशी मिळणार, ज्याच्याकडे विद्या नाही त्याला संपत्ती कशी मिळणार, ज्याच्याकडे संपत्ती नाही त्याला मित्र कुठून आणि मित्र नसलेल्याला सुख कसे मिळणार? (थोडक्यात आळशी माणसाला सुख मिळणे अवघड आहे).
धार्मिक सण व उत्सव
सप्टेंबर २०२५ मध्ये येणारे काही महत्त्वाचे धार्मिक सण आणि उत्सव:
- अनंत चतुर्दशी (गणपती विसर्जन): ६ सप्टेंबर २०२५, शनिवार. या दिवशी गणेशोत्सवाची सांगता होते आणि गणपती बाप्पाला निरोप दिला जातो. हा दिवस भगवान विष्णूच्या अनंत रूपालाही समर्पित आहे.
- घटस्थापना (नवरात्री प्रारंभ): २२ सप्टेंबर २०२५, सोमवार. या दिवसापासून देवी दुर्गेच्या नऊ दिवसांच्या नवरात्री उत्सवाला सुरुवात होते.
- विजयादशमी (दसरा): १ ऑक्टोबर २०२५, बुधवार. नवरात्रीची सांगता या दिवशी होते. हा सण वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक आहे.
आत्मिक चिंतन
विघ्नहर्ता गणेशाची महिमा: उत्सव आणि आध्यात्मिक अर्थ
भगवान गणेश हे हिंदू धर्मातील एक प्रमुख आणि लोकप्रिय देवता आहेत, ज्यांना ‘विघ्नहर्ता’ आणि ‘बुद्धीची देवता’ म्हणून ओळखले जाते. कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात त्यांची पूजा करून केली जाते, कारण ते मार्गातील सर्व अडथळे दूर करतात. गणपती उत्सवाच्या काळात त्यांची आराधना केवळ धार्मिक विधी नसून, ती आत्म-शुद्धी आणि आत्म-चिंतनाचा एक मार्ग आहे.
गणपतीची स्थापना आणि विसर्जन हे जीवनचक्राचे आणि नश्वरतेचे प्रतीक आहे. मातीपासून बनवलेली मूर्ती पुन्हा मातीत विलीन होते, हे दर्शवते की प्रत्येक गोष्टीचा एक आरंभ आणि अंत असतो. हा उत्सव आपल्याला एकत्र आणतो, सामाजिक एकोपा वाढवतो आणि कला-संस्कृतीला प्रोत्साहन देतो. गणेशोत्सवाचा शेवटचा दिवस, अनंत चतुर्दशी , भगवान गणेशाला आदराने निरोप देण्याचा दिवस असतो, ज्यातून आपल्याला बदलांना स्वीकारण्याचा आणि पुढे जाण्याचा संदेश मिळतो.
वाचकांचे अनुभव
आम्ही आपल्या आध्यात्मिक प्रवासाचा भाग बनू इच्छितो. संत संगती वेबसाइटवरील सामग्री वाचून किंवा संत साहित्याच्या अभ्यासातून आपल्याला आलेले अनुभव, प्रेरणा किंवा जीवनात झालेले बदल आम्हाला नक्की कळवा. आपले अनुभव इतरांनाही प्रेरणा देऊ शकतात.
कृपया आपले अनुभव आम्हाला ईमेलद्वारे पाठवा. आपल्या आध्यात्मिक प्रवासातील छोटे-मोठे अनुभव इतरांना प्रेरणा देऊ शकतात.
आमंत्रण
आपल्या या पहिल्या वृत्तपत्राबद्दल काय वाटले? पुढच्या वृत्तपत्रात कोणते विषय समाविष्ट करावेत? कोणत्या संताविषयी वाचायला आवडेल? आपले विचार आणि सूचना आमच्यासाठी खूप महत्त्वाच्या आहेत. या वृत्तपत्राबद्दल किंवा आमच्या वेबसाइटबद्दल आपले अभिप्राय देण्यासाठी कृपया येथे क्लिक करा किंवा [email protected] या ईमेल आयडीवर संपर्क साधा.
आपले अनुभव, साक्षात्कार किंवा आध्यात्मिक प्रसंग सुद्धा शेअर करा. ते इतर वाचकांना प्रेरणा देतील.
तुम्ही येथे स्तोत्रे PDF स्वरूपात डाउनलोड करू शकता. आमच्या वेबसाइटवरील आध्यात्मिक पुस्तकांची यादी नक्की पहा!
मनापासून आवडलं? मग थांबू नका – लगेच शेअर करा!
संत संगती मासिक वृत्तपत्राचा हा अंक शेअर करण्यासाठी ही लिंक कॉपी आणि पेस्ट करा: https://santsangati.in/newsletter-2025-september-1
संत संगती कुटुंबाचा भाग बनल्याबद्दल मनापासून धन्यवाद!
महेंद्र,
संत संगती