🌿 एप्रिलचा संतसंगती विशेषांक: हनुमान जन्मोत्सव आणि अक्षय तृतीयेचा सुवर्णयोग 🌿
नमस्कार,
संत संगती परिवारातर्फे आपणा सर्वांना सस्नेह नमस्कार! चैत्र महिन्याच्या गुढीपाडव्यानंतर आता आपण एप्रिल महिन्यात प्रवेश करत आहोत. हा महिना आपल्यासाठी ‘भक्ती’ आणि ‘शक्ती’ यांचा अद्भुत संगम घेऊन आला आहे. या महिन्याच्या सुरुवातीलाच, १ आणि २ एप्रिल २०२६ रोजी आपण हनुमान जयंती (जन्मोत्सव) साजरी करणार आहोत. बजरंगबली हनुमान हे निस्सीम भक्ती आणि अफाट शक्तीचे प्रतीक आहेत. त्यांच्या जन्मोत्सवाच्या निमित्ताने आपण आपल्यातील भक्ती आणि सेवावृत्ती जागृत करण्याचा संकल्प करूया.
तसेच, १९ एप्रिल रोजी साजरी होणारी अक्षय तृतीया हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक पूर्ण मुहूर्त मानला जातो. ‘अक्षय’ म्हणजे ज्याचा कधीही क्षय होत नाही. या दिवशी केलेले दान आणि भक्ती आपल्याला अनंत फळ मिळवून देते. याच महिन्यात सौर नववर्षाचा प्रारंभ म्हणजेच मेष संक्रांती देखील साजरी होणार आहे. हा महिना आपल्या सर्वांच्या जीवनात आध्यात्मिक संपन्नता आणि शारीरिक आरोग्य घेऊन येवो, हीच हनुमंत चरणी प्रार्थना!
महत्त्वाचे लेख
या महिन्यात आम्ही आपल्यासाठी हनुमान भक्ती आणि अक्षय तृतीयेच्या विशेष मुहूर्तावर आधारित काही महत्त्वपूर्ण लेख घेऊन आलो आहोत:
- श्री हनुमान चालीसा: हनुमान चालीसा हे केवळ एक स्तोत्र नसून ती संकटांवर विजय मिळवण्याची गुरुकिल्ली आहे. सोळाव्या शतकातील संत तुलसीदास यांनी रचलेली ही ४० चौपाई भक्तांना निर्भय बनवते.
येथे वाचा: श्री हनुमान चालीसा - अक्षय तृतीया २०२६: महत्त्व आणि दान धर्म विधी अक्षय तृतीया हा दिवस नवीन कार्याचा प्रारंभ करण्यासाठी ‘स्वयंसिद्ध मुहूर्त’ मानला जातो. या दिवशी पितरांचे तर्पण करणे, मातीचे माठ दान करणे आणि सुवर्ण खरेदीचे महत्त्व काय आहे, याची सविस्तर माहिती या लेखात दिली आहे. या दिवशी सुरू केलेली कोणतीही साधना ‘अक्षय’ राहते.
येथे वाचा: अक्षय तृतीया संपूर्ण माहिती - श्री रामरक्षा स्तोत्र: आध्यात्मिक संरक्षक कवच हनुमान जयंती आणि रामायणाच्या संदर्भात रामरक्षा स्तोत्राचे पठण अत्यंत महत्त्वाचे आहे. हे स्तोत्र भक्ताच्या शरीराचे आणि मनाचे नकारात्मक शक्तींपासून रक्षण करते.
येथे वाचा: श्री रामरक्षा स्तोत्र
भजन विशेष
या महिन्यात आपण वारकरी संप्रदायातील ‘विरागी पुरुष’ मानल्या जाणाऱ्या संत गोरा कुंभार यांच्या एका अत्यंत अर्थपूर्ण आणि प्रसिद्ध अभंगाचा अनुभव घेऊया. हा अभंग निर्गुण आणि सगुण भक्तीचा सुंदर मेळ घालतो.
“निर्गुणाचे भेटी आलो सगुणासंगे”
निर्गुणाचे भेटी आलो सगुणासंगे । तंव झालों प्रसंगी गुणातीत ॥ १ ॥
मजरूप नाही नाव सांगू काई । झाला बाई काई बोलू नये ॥ २ ॥
बोलता आपली जिव्हा पै खादली । खेचरी लागली पाहता पाहता ॥ ३ ॥
म्हणे गोरा कुंभार नाम्या तुझ्या भेटी । सुखासुखी मिठी पडली कैसी ॥ ४ ॥
अर्थ:
संत गोरा कुंभार या अभंगात म्हणतात की, सगुण रूपाच्या (विठ्ठलाच्या) ओढीने मी जेव्हा निर्गुणाच्या (अमूर्त ईश्वराच्या) दर्शनाला आलो, तेव्हा मी स्वतः गुणांच्या पलीकडे गेलो. म्हणजे माझे अस्तित्वच त्या ईश्वरात विरून गेले. आता माझे स्वतःचे असे कोणतेही रूप किंवा नाव उरले नाही. ही स्थिती शब्दांत वर्णन करणे कठीण आहे. संवादाच्या पलीकडची ही भक्तीची मिठी नामदेवांच्या भेटीने कशी घट्ट झाली, याचे वर्णन यातून प्रकट होते.
संत चरित्र (संक्षिप्त)
संत गोरा कुंभार (गोरोबाकाका)
संत गोरा कुंभार (इ. स. १२६७–१३१७) हे महाराष्ट्रातील वारकरी संप्रदायातील एक श्रेष्ठ संत होते. धाराशिव जिल्ह्यातील ‘तेर’ हे त्यांचे जन्मगाव. व्यवसायाने कुंभार असलेले गोरोबाकाका विठ्ठलाचे निस्सीम भक्त होते. संत ज्ञानेश्वर आणि नामदेवांच्या प्रभावळीत ते वयाने ज्येष्ठ असल्याने सर्व संत त्यांना आदराने ‘काका’ म्हणत असत.
गोरोबाकाकांच्या आयुष्यातील ‘मडके परीक्षेचा’ प्रसंग अत्यंत प्रसिद्ध आहे. संतांच्या सभेमध्ये मडकी कशा प्रकारे कच्ची किंवा पक्की आहेत हे ते आपल्या थापटण्याने तपासून पाहत, त्यावरून त्यांनी संतांच्या आध्यात्मिक अधिकाराची परीक्षा घेतली होती. विठ्ठलाच्या भक्तीत तल्लीन असताना त्यांनी अनवधानाने आपल्या मुलाला मातीत तुडवले होते, पण त्यांच्या भक्तीमुळे विठ्ठलाने त्यांचे बाळ पुन्हा जिवंत केले आणि त्यांचे तुटलेले हातही परत दिले, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे. ते वैराग्याचा महामेरू म्हणून ओळखले जातात.
सुभाषित
या महिन्याचे सुभाषित आपल्याला लोककल्याणासाठी केलेल्या त्यागाचे महत्त्व पटवून देते:
“दृढतरगलकनिबन्धः कूपनिपातोऽपि कलश! ते धन्यः ।
यज्जीवनदानैस्त्वं तर्षामर्षं नृणां हरसि ॥”
अर्थ:
हे कलशा (घड्या), स्वतःच्या गळ्याला घट्ट फास (दोरी) लावून घेऊन विहिरीत खोल जाणे तू पत्करतोस, पण तुझे ते पतन सुद्धा धन्य आहे; कारण ‘जीवन’ (पाणी) देऊन तू तहानेलेल्या लोकांची तहान भागवतोस.
स्पष्टीकरण:
हे सुभाषित संत गोरा कुंभार यांच्यासारख्या महापुरुषांच्या जीवनाशी सुसंगत आहे. ज्याप्रमाणे कुंभार मातीला आकार देऊन उपयुक्त मडकी घडवतो आणि ती स्वतः कष्ट सोसून इतरांची गरज भागवतात, त्याचप्रमाणे मनुष्यानेही स्वतःच्या जीवनात कष्ट सोसून दुसऱ्यांच्या उपयोगी पडावे. हाच खरा भक्तीचा मार्ग आहे.
धार्मिक सण व उत्सव
एप्रिल २०२६ मधील महत्त्वाचे सण आणि उत्सव:
- हनुमान जयंती: २ एप्रिल २०२६, गुरुवार. (काही ठिकाणी १ एप्रिल रोजी पौर्णिमा प्रारंभ असल्याने साजरी होईल). या दिवशी सुंदरकांड पठण आणि हनुमान चालीसेचे विशेष महत्त्व आहे.
- विकट संकष्टी चतुर्थी: ५ एप्रिल २०२६, रविवार. श्री गणेशाची उपासना करून विघ्ने दूर करण्याचा दिवस.
- वरुथिनी एकादशी: १३ एप्रिल २०२६, सोमवार. पापांचा नाश करणारी ही एकादशी भगवान विष्णूच्या वराह रूपाला समर्पित आहे.
- मेष संक्रांती / बैसाखी: १४ एप्रिल २०२६, मंगळवार. सूर्याचा मेष राशीत प्रवेश आणि सौर नववर्षाचा प्रारंभ.
- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती: १४ एप्रिल २०२६, मंगळवार.
- अक्षय तृतीया: १९ एप्रिल २०२६, रविवार. दानधर्म आणि नवीन खरेदीसाठी अत्यंत शुभ दिवस.
- गंगा सप्तमी: २३ एप्रिल २०२६, गुरुवार. गंगा नदीच्या पुनर्जन्माचा दिवस.
आत्मिक चिंतन
हनुमान भक्ती: शक्ती आणि शरणागतीचा मार्ग
हनुमान जयंतीच्या निमित्ताने आपण हनुमंताच्या चरित्रातून काय शिकू शकतो? हनुमान हे शक्तीचे आगार असूनही अत्यंत नम्र आणि प्रभू रामांचे सेवक आहेत. आजच्या काळात हनुमान चालीसा, सुंदरकांड आणि रामरक्षा स्तोत्राचे पठण करणे हे केवळ धार्मिक कर्मकांड नसून ते मानसिक सबलीकरणाचे साधन आहे.
हनुमान चालीसेतील “बल बुधि विद्या देहु मोहि, हरहु कलेस बिकार” ही ओळ आपल्याला केवळ शारीरिक शक्तीच नाही, तर विवेक आणि ज्ञानाची मागणी करायला शिकवते. अक्षय तृतीयेचा संदेशही हाच आहे की, आपल्यातील चांगुलपणाचा कधीही क्षय होऊ देऊ नका. ज्याप्रमाणे संत गोरा कुंभार मातीच्या प्रत्येक कणात विठ्ठलाला पाहत होते, तसेच आपणही आपल्या प्रत्येक कार्यात ईश्वरी अस्तित्व शोधले पाहिजे. या महिन्यात नामस्मरणाचे ‘अक्षय’ दान देऊन आपला आध्यात्मिक पाया अधिक मजबूत करूया.
वाचकांचे अनुभव
आम्ही आपल्या आध्यात्मिक प्रवासाचा भाग बनू इच्छितो. संत संगती वेबसाइटवरील सामग्री वाचून किंवा संत साहित्याच्या अभ्यासातून आपल्याला आलेले अनुभव, प्रेरणा किंवा जीवनात झालेले बदल आम्हाला नक्की कळवा. आपले अनुभव इतरांनाही प्रेरणा देऊ शकतात.
कृपया आपले अनुभव आम्हाला ईमेलद्वारे पाठवा. आपल्या आध्यात्मिक प्रवासातील छोटे-मोठे अनुभव इतरांना प्रेरणा देऊ शकतात.
आमंत्रण
आपल्या या पहिल्या वृत्तपत्राबद्दल काय वाटले? पुढच्या वृत्तपत्रात कोणते विषय समाविष्ट करावेत? कोणत्या संताविषयी वाचायला आवडेल? आपले विचार आणि सूचना आमच्यासाठी खूप महत्त्वाच्या आहेत. या वृत्तपत्राबद्दल किंवा आमच्या वेबसाइटबद्दल आपले अभिप्राय देण्यासाठी कृपया येथे क्लिक करा किंवा [email protected] या ईमेल आयडीवर संपर्क साधा.
आपले अनुभव, साक्षात्कार किंवा आध्यात्मिक प्रसंग सुद्धा शेअर करा. ते इतर वाचकांना प्रेरणा देतील.
तुम्ही येथे स्तोत्रे PDF स्वरूपात डाउनलोड करू शकता. आमच्या वेबसाइटवरील आध्यात्मिक पुस्तकांची यादी नक्की पहा!
मनापासून आवडलं? मग थांबू नका – लगेच शेअर करा!
संत संगती मासिक वृत्तपत्राचा हा अंक शेअर करण्यासाठी ही लिंक कॉपी आणि पेस्ट करा: https://santsangati.in/newsletter-2026-april-1
संत संगती कुटुंबाचा भाग बनल्याबद्दल मनापासून धन्यवाद!
महेंद्र,
संत संगती