🙏 डिसेंबरचा संतसंगती विशेषांक: दत्तजयंती, गीतोपदेश आणि आध्यात्मिक आढावा 🙏
नमस्कार,
संत संगती परिवारातर्फे आपणा सर्वांना सस्नेह नमस्कार! दिवाळी आणि कार्तिक मासाच्या पवित्र सोहळ्यानंतर, आता आपण वर्षातील शेवटचा आणि अत्यंत महत्त्वाचा मार्गशीर्ष मास आणि डिसेंबर महिन्यात प्रवेश करत आहोत. मार्गशीर्ष महिना हा प्रामुख्याने भगवान श्रीकृष्णाला समर्पित मानला जातो. या मासात श्रीकृष्णाची भक्ती, पूजा आणि व्रते करण्याचे विशेष महत्त्व आहे.
या महिन्याचा कळस म्हणजे दत्तजयंती, जी यंदा ४ डिसेंबर २०२५ रोजी गुरुवारी साजरी होत आहे. दत्तगुरू हे ब्रह्मा-विष्णू-महेश या तिघांचा अंश मानले जातात आणि ते योगसाधनेत ‘आदिगुरू’ म्हणून पूजले जातात. दत्तजयंतीच्या निमित्ताने ‘श्रीगुरुचरित्र’ ग्रंथाचे पारायण करणे आणि ‘दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा’ या मंत्राचा जप करणे अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते. या महिन्याच्या समाप्तीसह, आपण वर्षभरातील आपल्या आध्यात्मिक प्रगतीचा आढावा घेऊया.
महत्त्वाचे लेख
या महिन्यात आम्ही तुमच्यासाठी काही महत्त्वाचे लेख घेऊन आलो आहोत, जे दत्तगुरूंची उपासना आणि भगवद्गीतेच्या शिकवणीवर प्रकाश टाकतात:
- दत्तजयंती विशेष: श्रीगुरुचरित्र पारायणाचे नियम आणि विधी दत्त जयंतीच्या निमित्ताने अनेक दत्तभक्त श्रीगुरुचरित्राचे पारायण करतात. हा ग्रंथ सात दिवसांच्या सप्ताहात किंवा तीन दिवसांत पूर्ण करण्याचा नियम आहे. वाचनासाठी ठरविक वेळ, दिशा आणि जागा असावी. हा लेख तुम्हाला पारायण सुरू करण्यापूर्वीचे नियम, संकल्प आणि नैवेद्याबद्दल संपूर्ण मार्गदर्शन करतो.
येथे वाचा: श्रीगुरुचरित्र संपूर्ण माहिती - भगवद्गीतेची तीन मुख्य शिकवण: कर्म, भक्ती आणि ज्ञानयोग भगवद्गीता ही केवळ एक धार्मिक ग्रंथाच नाही, तर ती जीवन जगण्याची कला शिकवते. या लेखात भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला दिलेल्या उपदेशाचे तीन मुख्य पैलू—कर्मयोग (निष्काम कर्म), भक्तियोग (समर्पण) आणि ज्ञानयोग (सत्यज्ञान)—याबद्दल सविस्तर माहिती दिली आहे. ही शिकवण आपल्याला अनासक्ती, बुद्धी आणि धैर्याने जीवन जगण्यास मदत करते.
येथे वाचा: भगवद्गीतेचे सार
भजन विशेष
या महिन्यात आपण वारकरी संप्रदायातील थोर संत, संत नरहरी सोनार यांच्या एका महत्त्वपूर्ण अभंगाचा अनुभव घेऊया, जो मनावर नियंत्रण आणि गुरुमाहात्म्य दर्शवतो.
ऐरावती बहु थोर । त्याला अंकुशाचा मार ॥ १ ॥
व्याघ्र बहु भयंकर । त्याला सांपळा हो थोर ॥ २ ॥
सर्पविष हो विखार । मंत्रवल्ली केली थोर ॥ ३ ॥
देह जठराग्नी भारी । अन्नपाणी शांत करी ॥ ४ ॥
गुरु गैबीनाथ । नरहरी दास हा अंकित ॥ ५ ॥
अर्थ:
या अभंगात संत नरहरी सोनार म्हणतात की, ‘ऐरावत’ (देवांचा हत्ती) जरी खूप मोठा आणि बलवान असला, तरी त्याला लहानशा अंकुशाने नियंत्रित केले जाते. वाघ (व्याघ्र) जरी खूप भयंकर असला, तरी त्याला पकडण्यासाठी मोठा सापळा (जाळे) पुरेसा ठरतो. विषारी सापाचे विष जरी विखार (प्रचंड विषारी) असले, तरी त्याला मंत्रांच्या सामर्थ्याने शांत केले जाते. हा देह म्हणजे जठराग्नी आहे, ज्याला अन्न आणि पाणी शांत करते. अशाच प्रकारे, मनावर विजय मिळवण्यासाठी गुरूंचे मार्गदर्शन आवश्यक आहे. संत नरहरी सोनार शेवटी म्हणतात की, ‘गुरु गैबीनाथ यांचे मी (नरहरी दास) अंकित (सेवक) आहे.’ (येथे संत नरहरी महाराजांनी मनावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी गुरूंची आवश्यकता स्पष्ट केली आहे.)
संत चरित्र (संक्षिप्त)
संत नरहरी सोनार
संत नरहरी सोनार (इ.स. ११९३–१२७० च्या आसपास) हे वारकरी संप्रदायातील एक थोर संत होते. त्यांचा जन्म श्रावण शुद्ध त्रयोदशीला पंढरपूर येथे झाला. ते मूळचे सांगली जिल्ह्यातील मिरज संस्थानातील म्हेत्रे गावचे होते. व्यवसायाने ते सोनार होते आणि त्यामुळेच त्यांना ‘नरहरी सोनार’ म्हणून ओळखले जाई.
नरहरी महाराज सुरुवातीला कट्टर शैव (शिव उपासक) होते. त्यांनी विठ्ठलाचे तोंड न पाहण्याचा निश्चय केला होता. मात्र, एका चमत्काराद्वारे त्यांना पांडुरंग परमात्मा आणि शंकर भगवान एकच आहेत, याचा साक्षात्कार झाला. ‘शिव आणि विष्णू भिन्न नाहीत, एकच आहेत’ हा साक्षात्कार झाल्यानंतर ते विठ्ठलाच्या भक्तीत बुडून गेले. ‘देवा तुझा मी सोनार, तुझे नामाचा व्यवहार’ हा त्यांचा प्रसिद्ध अभंग आहे, जो त्यांची भक्ती आणि समर्पण दर्शवतो. त्यांचा जन्मच हरि-हराचा (शिव-विष्णूचा) वाद मिटविण्यासाठी झाला होता, असे मानले जाते.
संत नरहरी सोनार यांची सविस्तर माहिती वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा.
सुभाषित
या महिन्याचे सुभाषित आपल्याला मनुष्यजन्म, शिक्षण, चारित्र्य आणि नम्रता या दुर्मीळ गुणांचे महत्त्व शिकवते:
“नरत्वं दुर्लभं लोके विद्या तत्र सुदुर्लभा ।
शीलं च दुर्लभं तत्र विनयस्तत्र सुदुर्लभः ॥”
अर्थ:
या जगात मनुष्याचा जन्म मिळणे कठीण आहे. त्यातही शिक्षण मिळणे (विद्या प्राप्त करणे) त्याहूनही अधिक दुर्मीळ असते. ज्ञान असूनही उत्तम चारित्र्य (शील) संपादन करणे अधिक कठीण, आणि एवढे सगळे गुण असूनही नम्रपणा (विनय) असणारा मनुष्य फारच विरळा असतो.
स्पष्टीकरण:
हे सुभाषित आपल्याला शिकवते की, मनुष्यजन्म जरी मिळाला, तरी केवळ भौतिक प्रगती पुरेशी नाही. ज्ञान, चारित्र्य आणि विनम्रता हे खऱ्या अर्थाने दुर्मीळ आणि महत्त्वाचे गुण आहेत. जो मनुष्य या सर्व गुणांचा समन्वय साधतो, तोच जीवनात खरी उंची गाठतो.
धार्मिक सण व उत्सव
डिसेंबर २०२५ मध्ये येणारे काही महत्त्वाचे धार्मिक सण आणि उत्सव:
- मार्गशीर्ष मास प्रारंभ: २१ नोव्हेंबर २०२५, शुक्रवार. हा महिना भगवान श्रीकृष्णाला समर्पित आहे.
- दत्त जयंती: ४ डिसेंबर २०२५, गुरुवार. या दिवशी दत्तगुरूंचा जन्म सोहळा साजरा केला जातो.
- मार्गशीर्ष गुरुवार व्रत: या महिन्यात दर गुरुवारी देवी महालक्ष्मीचे व्रत करण्याची पद्धत आहे.
- गीता जयंती: या महिन्यात भगवद्गीता प्रकट झाली, म्हणून या काळात गीतेचे वाचन करणे महत्त्वाचे मानले जाते.
- नाताळ (ख्रिसमस): २५ डिसेंबर २०२५, गुरुवार.
आत्मिक चिंतन
वर्षभराचा आध्यात्मिक आढावा आणि गीतेच्या शिकवणीचे महत्त्व
वर्ष २०२५ आता समाप्त होत आहे. हा काळ केवळ भूतकाळातील घटनांचा हिशोब करण्याचा नाही, तर आपल्या आध्यात्मिक प्रवासाचा प्रामाणिकपणे आढावा घेण्याचा आहे. आपण संतांच्या शिकवणीतून, स्तोत्रांच्या पठणातून आणि सणांच्या उत्सवातून काय शिकलो, यावर चिंतन करणे आवश्यक आहे.
भगवद्गीतेच्या शिकवणीनुसार, आत्म-विकास आणि आंतरिक शांतीसाठी कर्मयोग (अनासक्तपणे कर्तव्य करणे) हा सर्वात महत्त्वाचा मार्ग आहे. वर्षभरात केलेल्या चुकांवर पश्चात्ताप करून, नवीन वर्षासाठी ज्ञान आणि वैराग्य (अलिप्तता) या मार्गावर दृढनिश्चय करणे, हेच खरे आध्यात्मिक यश आहे. दत्तजयंतीच्या निमित्ताने दत्तगुरूंनी दिलेल्या चोवीस गुरूंच्या शिकवणीप्रमाणे आपण निसर्गातून आणि अनुभवातून शिकलेले ज्ञान आपल्या जीवनात उतरवूया.
वाचकांचे अनुभव
आम्ही आपल्या आध्यात्मिक प्रवासाचा भाग बनू इच्छितो. संत संगती वेबसाइटवरील सामग्री वाचून किंवा संत साहित्याच्या अभ्यासातून आपल्याला आलेले अनुभव, प्रेरणा किंवा जीवनात झालेले बदल आम्हाला नक्की कळवा. आपले अनुभव इतरांनाही प्रेरणा देऊ शकतात.
कृपया आपले अनुभव आम्हाला ईमेलद्वारे पाठवा. आपल्या आध्यात्मिक प्रवासातील छोटे-मोठे अनुभव इतरांना प्रेरणा देऊ शकतात.
आमंत्रण
आपल्या या पहिल्या वृत्तपत्राबद्दल काय वाटले? पुढच्या वृत्तपत्रात कोणते विषय समाविष्ट करावेत? कोणत्या संताविषयी वाचायला आवडेल? आपले विचार आणि सूचना आमच्यासाठी खूप महत्त्वाच्या आहेत. या वृत्तपत्राबद्दल किंवा आमच्या वेबसाइटबद्दल आपले अभिप्राय देण्यासाठी कृपया येथे क्लिक करा किंवा [email protected] या ईमेल आयडीवर संपर्क साधा.
आपले अनुभव, साक्षात्कार किंवा आध्यात्मिक प्रसंग सुद्धा शेअर करा. ते इतर वाचकांना प्रेरणा देतील.
तुम्ही येथे स्तोत्रे PDF स्वरूपात डाउनलोड करू शकता. आमच्या वेबसाइटवरील आध्यात्मिक पुस्तकांची यादी नक्की पहा!
मनापासून आवडलं? मग थांबू नका – लगेच शेअर करा!
संत संगती मासिक वृत्तपत्राचा हा अंक शेअर करण्यासाठी ही लिंक कॉपी आणि पेस्ट करा: https://santsangati.in/newsletter-2025-december-1
संत संगती कुटुंबाचा भाग बनल्याबद्दल मनापासून धन्यवाद!
महेंद्र,
संत संगती